برای استاد شجریان، با کراوات قشنگش

در این دو روز زندگی دنیا، چه عجایبی که انسان نمی بیند. یکی اش همین زیارت چهره مبارک استاد شجریان بود در شبکه «صدای آمریکا» و صحبت هایش بر علیه صدا و سیمای جمهوری اسلامی.

از قدیمی تر ها که بپرسید یادآوری می کنند که حضرت استاد، در حدود سال های 54 شمسی، آن موقع که از «محمدرضا» به «سیاوش»  تبدیل شده بود و در جشن هنر شیراز در مقابل اعلی حضرت گور به گوری  در حد رکوع تعظیم می فرمود (فیلم هایش موجود است و لابد دیده اید) نامه ای سرگشاده به صدا و سیمای وقت نوشته بود و تقاضای افزایش حقوق کرده بود و قید فرموده بود که مسئولان صدا وسیما انصاف بدهند که ان حقوق چندرغاز کفاف زندگی اش را نمی دهد. نمی دانم که آن صدا و سیما که ریاست همه شئونش در اختیار بهائیان بود به این درخواست ترتیب اثری داد یا نه؟

اگر هم نداده چندان جای نعجب نبود. در زمانه ای که هایده با آن حنجره آسمانی در وصف مستی چهچهه می زد و فائقه آتشین با عشوه های بی مثال، ترانه های جگرسوز  عاشقانه می خواند و جهت جلب رضایت همه سلایق، داریوش هم رنگ و بویی سیاسی داشت، الحق و الانصاف کسی آن چنان دل در گروی موسیقی سنتی نداشت و جز معدودی معلوم الحال یا مشتی پیر و پا به سن گذاشته، هیچ کس حوصله نمی کرد برای شنیدن تصنیفی پنج دقیقه ای، بیست دقیقه پیش درآمد ماهور و نوا و … را تحمل کند.

اما خوب، آسیاب است و به نوبت، و فردای 22 بهمن پنجاه و هفت، چشم که می گرداندی اثری از آثار ترانه خوان های کافه نشین و شرکت کنندگان شوهای تلویزیونی و … نبود و جملگی با بلیت یک سره راهی لس آنجلس شده بودند. در این میان ، رهبر نظام انقلابی جدید، بر موسیقی سنتی صحه گذاشت و در نبود موزیسین های غیر سنتی، آنچه که «موسیقی اصیل» نامیده می شد چنان اجر و قرب و ترقی یافت که آن دوران رشد را خیلی ها تکرار ناشدنی می دانند. صد البته از قبل چنین رشدی آنان که در صدر آن موسیقی بودند مفتخر به استادی شدند (و یا از قبل خود استاد بودند!) و الطاف مادی و معنوی بدیشان رو کرد و «سیاوش»   ها دوباره «محمدرضا» شدند.

پس می توان نتیجه گرفت که جمهوری اسلامی و صدا و سیمایش برای هر که بد بود و بد شد، انصافاً برای استاد بی بدیل آواز ما بد نشد  که  آمد هم داشت، وگر نه اگر میدان در دست همان هایی که الآن «لس آنجلسی» و … نامیده می شوند می ماند، هیچ غریب نبود که استاد هر چند سال یکبار نامه ای به این و آن ور می نوشت و از جور فلک و بازی گردون و کمی نفقه جهت عائله مکرمش شکوه می کرد.

اما گفتم گه، آسیاب است و به نوبت، و پس از چند سال یکه سواری حضرات سنتی، درست در زمانی که جامعه ایران در حال تجدید تنفس برای فضایی جدید بود و در سیاست و فرهنگ و اجتماع  قصد گشایش افق های جدید را داشت، لاجرم موسیقی نیز نمی بایست از این قافله عقب می ماند و بدین گونه درهای صدا و سیما به روی آن چه در آن دوران «پاپ» خوانده می شد و نیز خوانندگان و چهره های جوانش، گشوده شد.

این تغییر صد البته به مذاق استاد شیرین نیامد و پیر سرد و گرم روزگار چشیده ای چون ایشان، به فراست می دانستند که این در گشودن به روی جدید ها، ممکن است به در بستن بر روی قدیمی ها منجر شود. آن بود که فریاد «وا موسیقیاه!» و «وا سنتیاه!» و «وا اصالتاه!» ایشان بلند شد . کراراً نامه سرگشاده و سر بسته به صدا و سیما نوشتند و از اوضاع جدید گله کردند. مسئولان صدا و سیما هم انصافاً نامردی نکردند و به هیچ یک از درخواست های استاد، نه به عنوان پدرخوانده موسیقی سنتی و نه حتی به عنوان یک شهروند عادی، وقعی ننهادند.

البته حال که به برکت آن چه گذشت، حال و روز مادی و معنوی و شان اجتماعی ایشان در حد تیم ملی (و حتی بیشتر) است وامیدواریم افزون تر هم بشود، خیلی عجیب نیست که استاد  بتواند برای صدا و سیما پشت چشم نازک کند که هیچ، برود آن ور آب و پته این صدا و سیمای شارلاتان و جز جیگر زده و گیس برده جمهوری اسلامی را روی آب بریزد.

در میانه این سی و اندی سال، میان آن نامه به تلویزیون در دست بهائیان تا مصاحبه در این تلویزیون دست بهائیان (v.o.a) کلی با آلبوم های استاد صفا کردیم و ماه رمضان با  ربنایش به انتظار اذان نشستیم. حداقل این نکته برای من صدق می کند که از کودکی در خانه ای بزرگ شدم که موسیقی سنتی در آن طنین داشت و خوب یا بد، ذائقه اصلی ام جز آن را کمتر می پسندد.

آنهایی که با  بد و بیراه های استاد به نظام یا صدا و سیمایش حال کردند، گوارایشان، و آنهایی مثل من که حالشان گرفته شد بدا به حالشان، اما حضرت استاد! یک نکته را از کسی که پیراهن های خیلی کمتری را از شما پاره کرده ودر عین حال مشتری پر و پا قرص موسیقی سنتی است بشنوید:

در عرصه هنر نباید از کسی (و از جمله صدا و سیما) انتظار داشت که در بر روی هر عقیده ای ببندد وفقط شما را و سلیقه تان را پاس دارد. بالاخره در این مملکت می زیند کسانی که سلیقه شان سنتی پسند نیست و با شش و هشتی و لاله زاری و لس آنجلسی و به قول شما (کوچه بازای) و خال تور و … حال می کنند و این حالتشان هم فقط و فقط به خودشان مربوط است و امثال من که هیچ، امثال شما را هم نرسد که برای سلیقه شان تعیین تکلیف کنند.

آنهایی که چه می دانم مثلاً «پاپ» می پسندند چرا نباید از صدا و سیما توقع داشته باشند که پاپ پخش نکند؟! و تازه مگر پخش پاپ و … مساوی است با پخش نکردن آثار شما یا سایر فعالان حوزه سنتی؟

اگر از اصالت کار خود مطمئنید چرا با باز شدن باب رقابت مخالفید؟

چه عیب دارد که هم از شما و هم از دیگران پخش شود و این مخاطب باشد که انتخاب نهایی را انجام دهد، نه من یا شما یا رئیس صدا و سیما یا هر پدرسالار دیگری؟

یک توک پا تا سر کوچه تشریف ببرید می بینید که قاطبه جوانان و نوجوانان این مرز پر گهر، خوب یا بد، جای تصانیف زیبا و آموزنده شما «رپ زیر زمینی» گوش می دهند و خداوکیلی صدا و سیما در این یکی بی تقصیر است که تا به حال نه کلیپی از «ساسی مانکن» پخش کرده و نه با «علیشمز» مصاحبه نموده.

گیر کار جای دیگری است و شما که خود استاد بی بدیل انواع سازهای گوناگون هستید، باید بدانید که سرنا را از سر تنگش می نوازند نه از سر گشاد آن.

صد البته که صدا و سیما هزار جایش می لنگد، اما لنگ و لنگری که به کار شما افتاده بیش از آنکه زیر سر صدا و سیما و سیاست نصفه و نیمه درهای بازش باشد، زیر سر دوران و روزگار است. در روزگاری که در همان فرنگ معروف ، عشاق «مایکل جکسون» خدا بیامرز خیلی بیش از واگنر و موتسارت و بتهوون است،چه کسی شجریان گوش می کند؟

ORIENTOPHOBIA-I

نمی دانم اول ما سراغ آنها رفتیم یا آنها سراغ ما. رابطه شرق و غرب را می گویم. علی الظاهر از آن موقعی که جاده ابریشم بوده، از غرب دور به شرق دور می رفتند و می آمدند.

سپس موجودیتی به اسم تمدن اسلامی شکل می گیرد که غرب مسیحی نمی تواند تحملش کند. حال این عدم تحمل ناشی از توسعه طلبی گاه و بیگاه ترکان عثمانی است که به سمت غرب اندک اندک گام بر می دارند یا مشکلات داخلی اروپا نظیر جمعیت زیاد و فئودال های ماجراجو و … ، خود مطلبی دیگر است.

نهایت آن که پس از شکست در جنگ های صلیبی، غرب وقتی از پیروزی نظامی (ولو برای مدتی) ناامید شد، برای پیدا کردن راهی برای رسیدن به ابریشم چین و ادویه هند و … به دریا روی آورد تا بدون گذر از ممالک تحت حاکمیت مسلمانان، از شرق دور سر درآورد.

این است که پادشاهان و امپراتوران اروپایی حامی دریانوردان ماجراجویی نظیر کریستف کلمب و ماژلان می شوند تا با دور زدن شرق نزدیک به آن سوی نیمکره به شرق دور برسند.

شرق برای یک غربی همیشه تناقضی از حیرت و نفرت بوده است. از این روست که آن پاپ مفتی جنگ های صلیبی در خطابه اش برای تهییج توده های گرسنه و تو سری خورده اروپای قرون وسطی، به آنها نوید گنج های اورشلیم را می دهد: سرزمینی که ساکنانش در خانه هایی با سقف های طلا زندگی می کنند و نیز این ساکنان کفار مسلمان محسوب شده و باید قتل عام شوند.

غرب، حتی غرب مدرن هیچ گاه نتوانست خود را از اسطوره شرق برهاند. شرقی ها همیشه «دیگرانی» هستند که باید آنها را «کشف» کرد، «شناخت»، در موزه ها  «نمایش» داد، و اگر خطرناک بودند، «خنثی» نمود.

در این نگاه کلی به شرق که «ادوارد سعید» خدابیامرز به طرزی زیبا و حیرت آور در اثر سترگش «شرق شناسی» نشان داده و واکاوی نموده، اسلام نیز به عنوان بخشی از کلیت شرق مورد بررسی دقیق تر و برجسته تر است.

هر چه نباشد ، دعوای اصلی با ظهور اسلام شروع شد که در گیر و دار داد و ستد ادویه و نمک و طاقه های ابریشم و جواهرات و … سخن از ملکوت می گفت. این نکته بر آبای کلیسا سخت گران آمده بود. از دید آنها ملکوت ، ملک انحصاری عیسی مسیح بود که حالا برای کاردینال ها و کلیساهایشان به ارث نهاده. از دید اینان شرق می بایست همان ابریشم اش را ببافد که از آن لباس های لطیف برای معاشقه های شبانه دوخته شود. ادویه اش را تولید کند که اسافل اعضا را در شب های سرد و نمور اروپا برای همخواب.گی مدد رساند. شرق را چه به ادعا در باب راه های ملکوت و آسمان؟!

این است که در اروپا نوعی شرق هراسی و اسلام هراسی وجود دارد که سابقه اش به همان زمانی بر می گردد که مادران مسیحی برای ترسانیدن کودکانشان از نام «صلاح الدین ایوبی» به عنوان لولو استفاده می کردند.

قضیه به یک سوء تفاهم تاریخی هم محدود نمی شود. چرا که در قرن بیست و یکم و در هیاهوی شعارهای گل و بلبلی برای صلح و مدارا و …، هانتینگتونی پدید می آید که می گوید در نبرد تمدن ها، این تمدن اسلامی است که نهایتاً می تواند سد راه غرب شود و تمدن های بودایی و هندو و اسلاو و… همگی فاقد آن توش و توان برای به چالش کشیدن غرب اند. پس باید گستره اسلام را بررسی و کنترل نمود.

بیراه نیست که بسامد نزاع ها و در گیری ها در سرزمین های اسلامی زیاد است. تا جایی که حضرت هانتیگتون (خلده الله فی النار) به این سرزمین ها لقب «سرحدات خونین» می دهد. پدرنیامرزیده یک بار هم در نیامد بگوید که همیشه یک پای این درگیری ها، حال مستقیم یا غیر مستقیم، کشور های غربی بوده اند. وگرنه جدال شیعه و سنی قبل از آنکه سفرای اروپایی در بلاد مسلمین پا گشا شوند، لا اقل فراموش ده بود و یا مسلمان و هندو برای قرن ها در هند در بالاترین درجه تسامح و مدارا و احترام زندگی می کردند.

این بمان تا بعد…